Artemis III từng được kỳ vọng là chuyến đưa con người trở lại bề mặt Mặt Trăng lần đầu tiên kể từ thời Apollo. Nhưng theo kế hoạch mới của NASA, phi hành đoàn Artemis III sẽ… không rời quỹ đạo Trái Đất. Nghe như một cú “lùi”, nhưng nếu nhìn kỹ, đây lại là nước đi khá giống cách NASA từng làm để đặt chân lên Mặt Trăng năm 1969.
Bài viết này giải thích Artemis III bây giờ là gì, lịch trình hai tuần trên quỹ đạo diễn ra thế nào, vì sao NASA đổi kế hoạch và khi nào con người mới thật sự đáp xuống Mặt Trăng.
Artemis II đã làm xong phần việc của mình
Để hiểu Artemis III, cần nhìn lại chuyến bay trước đó. Artemis II cất cánh ngày 1/4/2026 với bốn phi hành gia: Reid Wiseman, Victor Glover, Christina Koch của NASA và Jeremy Hansen của Cơ quan Vũ trụ Canada.
Sau gần 10 ngày bay vòng quanh Mặt Trăng, tàu Orion hạ cánh xuống biển ngoài khơi San Diego lúc 20:07 ngày 10/4 giờ miền Đông nước Mỹ, tức khoảng 7:07 sáng 11/4 theo giờ Việt Nam. Theo Engadget, quá trình trở về diễn ra đúng kế hoạch, với 11 chiếc dù và khoảng sáu phút mất liên lạc khi xuyên khí quyển. Phi hành đoàn còn kịp chụp ảnh mặt khuất của Mặt Trăng bằng cả máy ảnh lẫn điện thoại.
Nói cách khác, tên lửa SLS và tàu Orion đã chứng minh được khả năng chở người ra tới Mặt Trăng rồi quay về an toàn. Mảnh ghép còn thiếu nằm ở chỗ khác: tàu đổ bộ.
Artemis III mới: “Apollo 9 phiên bản thế kỷ 21”
Ngày 27/2/2026, NASA công bố Artemis III sẽ không hạ cánh xuống Mặt Trăng. Thay vào đó, tàu Orion chở người sẽ hẹn gặp và ghép nối với các tàu đổ bộ thương mại ngay trên quỹ đạo thấp của Trái Đất. Universe Today so sánh cách làm này với Apollo 9 hồi tháng 3/1969, chuyến bay thử mô-đun đổ bộ quanh Trái Đất trước khi Apollo 11 lên Mặt Trăng.
Ở buổi họp báo cuối tháng 10/2026 (Aerospace America đưa tin ngày 23/10), Quản trị viên NASA Jared Isaacman xác nhận mục tiêu phóng Artemis III vào mùa hè 2027. Biểu đồ được trình chiếu cho thấy cửa sổ phóng trải từ tháng 5 đến tháng 9/2027.
Lịch trình khoảng hai tuần trên quỹ đạo
Theo trình bày của quản lý chương trình Artemis Jeremy Parsons, nhiệm vụ kéo dài khoảng hai tuần và diễn ra theo thứ tự sau:
- Blue Moon lên trước: phiên bản thử nghiệm của tàu đổ bộ Blue Moon Mark 2 (Blue Origin) được phóng lên quỹ đạo.
- Orion theo sau: tàu Orion chở bốn phi hành gia được tên lửa SLS phóng lên.
- Ngày thứ ba: Orion ghép nối với Blue Moon. Tiếp theo là hai ngày làm việc, trong đó hai phi hành gia vào khoang tàu đổ bộ để đánh giá hệ thống hỗ trợ sự sống và các hệ thống khác.
- Ngày thứ sáu: phiên bản thử nghiệm của Starship (SpaceX) phóng từ Florida. Orion tách khỏi Blue Moon, chỉnh quỹ đạo rồi ghép nối với Starship trong khoảng hai giờ.
- Những ngày còn lại: dành cho các bài kiểm tra khác, trong đó có bộ đồ bảo hộ Orion Crew Survival System.
Điểm thú vị là Artemis III thử cả hai tàu đổ bộ trong cùng một chuyến. NASA vì thế có dữ liệu thực tế về cả hai nhà cung cấp trước khi quyết định ai chở người xuống bề mặt.
Vì sao NASA không cho Artemis III đáp xuống Mặt Trăng?
Câu trả lời ngắn gọn: tàu đổ bộ chưa sẵn sàng, và ghép nối lần đầu gần nhà an toàn hơn nhiều so với cách Trái Đất khoảng 384.000 km.
- Starship HLS còn nhiều việc: Universe Today cho biết sự chậm trễ của Starship khiến tàu này không kịp cho một chuyến đổ bộ có người vào năm 2027. Tới tháng 9/2026, Starship mới lần đầu bay lên quỹ đạo với thiết kế hiện tại; SpaceX nhắm chuyến bay tiếp theo vào khoảng tháng 11. Bản thử nghiệm cho Artemis III đang được lắp hệ thống ghép nối thụ động.
- Blue Origin vừa gặp sự cố: một tên lửa New Glenn phát nổ trên bệ phóng hồi tháng 5/2026. Hãng đặt mục tiêu khôi phục hoạt động bệ phóng trong tháng 11 và sớm bay trở lại. Dù vậy, NASA đánh giá thiết kế bản thử nghiệm Blue Moon cho Artemis III đang “ở trạng thái tốt”.
- Giảm rủi ro từng bước: nếu ghép nối gặp trục trặc trên quỹ đạo thấp, phi hành đoàn có thể về nhà nhanh hơn nhiều so với khi ở quanh Mặt Trăng.
- Nhịp phóng đều hơn: NASA chuyển sang dùng cấu hình SLS Block 1 cho các chuyến đổ bộ thay vì chờ bản nâng cấp Block 1B, với mục tiêu khoảng một chuyến mỗi năm.
Về phía tên lửa, NASA đang lắp tầng đẩy nhiên liệu rắn vào tầng lõi SLS và hướng tới bài thử nạp nhiên liệu vào cuối năm 2026. Đây là cột mốc nên theo dõi trong vài tháng tới.
Lộ trình Artemis mới: khi nào con người trở lại Mặt Trăng?
| Sứ mệnh | Thời gian | Nội dung chính |
|---|---|---|
| Artemis II | 1–10/4/2026 | Bốn phi hành gia bay vòng quanh Mặt Trăng, đã trở về an toàn |
| Artemis III | Mùa hè 2027 (cửa sổ tháng 5–9) | Orion ghép nối với Blue Moon và Starship trên quỹ đạo Trái Đất |
| Artemis IV | Dự kiến 2028 | Chuyến đổ bộ có người đầu tiên của chương trình |
| Artemis V | Có thể cuối 2028 | Chuyến đổ bộ thứ hai |
| Sau đó | Hằng năm | Mỗi năm một chuyến lên bề mặt |
NASA chưa chọn tàu đổ bộ cho Artemis IV. Theo ông Parsons, cả hai nhà cung cấp đều đang lên kế hoạch cho các chuyến đổ bộ trong năm 2028. Ngoài ra, cả Starship lẫn Blue Moon đều có hợp đồng cho phiên bản chở hàng không người lái, có thể đưa tới 15 tấn xuống bề mặt mỗi chuyến – đủ để gửi trước nhà ở, hệ thống năng lượng và xe tự hành tới vùng cực Nam Mặt Trăng.
Cuộc đua với Trung Quốc
Trung Quốc đặt mục tiêu đưa người lên Mặt Trăng vào khoảng năm 2030, dùng hai tên lửa Trường Chinh-10 phóng riêng tàu Mengzhou và tàu đổ bộ Lanyue. Nước này cũng đã đưa tàu Hằng Nga 6 về Trái Đất cùng mẫu vật Mặt Trăng năm 2024. Nếu NASA giữ được mốc 2028, Mỹ vẫn đi trước; nhưng như BBC Sky at Night Magazine lưu ý, mốc này hoàn toàn có thể trượt.
Góc nhìn PAMIAS
Bỏ đổ bộ khỏi Artemis III nghe có vẻ đáng tiếc, nhưng chúng tôi cho rằng đây là quyết định tỉnh táo. Một tàu đổ bộ chưa từng chở người, phải ghép nối và hoạt động cách nhà gần 400.000 km, là quá nhiều điều “lần đầu” dồn vào một chuyến. Apollo 9 đã từng gánh phần việc tương tự, và Apollo 11 hạ cánh chỉ bốn tháng sau.
Điều đáng theo dõi nhất không phải là SLS hay Orion – hai thứ đó đã qua bài thi Artemis II – mà là nhịp phát triển của Starship và New Glenn. Chuyến bay tháng 11 của Starship và việc New Glenn trở lại bệ phóng sẽ cho biết mốc mùa hè 2027 có khả thi hay không.
- Người mê thiên văn, học sinh, sinh viên: Artemis III là dịp hiếm hoi được xem trực tiếp màn ghép nối giữa ba con tàu khác nhau. Lưu ý mùa hè Florida dùng giờ UTC-4, nên giờ Việt Nam sẽ sớm hơn 11 tiếng – một lần phóng buổi tối ở Mỹ thường rơi vào buổi sáng hôm sau ở Việt Nam.
- Người quan tâm công nghệ, đầu tư: chương trình Artemis giờ phụ thuộc lớn vào SpaceX và Blue Origin, nên tiến độ của hai hãng này là “nhiệt kế” tốt cho cả ngành vũ trụ thương mại.
- Người chỉ muốn biết bao giờ có người lên Mặt Trăng: hãy đánh dấu năm 2028, kèm một dấu hỏi nhỏ.
Bạn có thể đọc thêm về những công việc “hậu trường” trên quỹ đạo trong bài Pin mặt trời ISS: lắp tấm iROSA cuối, điện tăng lên 215 kW, hoặc xem các bài khác trong chuyên mục Khoa học & Vũ trụ.
Nguồn tham khảo:
- Aerospace America – NASA eyeing year-end tanking test and summer 2027 launch for Artemis III
- Universe Today – NASA updates Artemis program, adding a mission and delaying lunar landing
- BBC Sky at Night Magazine – Artemis III won’t land on the Moon
- Engadget – The Artemis II astronauts are back after a 10-day journey around the Moon
Bài viết được Ban biên tập PAMIAS thực hiện với sự hỗ trợ của công cụ AI, tổng hợp từ các nguồn tham khảo nêu trên.
